Էդգար Ալեքսանյանի ուսումնական բլոգ

Հայոց պատմություն 8/

Արևելյան Հայաստանը և ռուս-պարսկական պատերազմները/Էջ  82-85 պատմել, էջ 85-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

1. «Դավիթ-Դանիելյան վեճ» – Սյունիքի մելիքությունների ներքին հակամարտություն Դավիթ Բեկի մահից հետո։

2. Գյուլիստանի պայմանագիր (1813) – Ռուսաստան-Պարսկաստան պատերազմի ավարտով Ղարաբաղի, Գյանջայի և այլ տարածքների անցումը Ռուսաստանին։

3. Թուրքմենչայի պայմանագիր (1828) – Ներսես Ե Աշտարակեցի – Պարսկաստանը զիջեց Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին, Ներսես Ե-ն աջակցեց հայերի վերաբնակեցմանը։

4. Պասկևիչ — Խաչատուր Լազարյան (Լազարև) – Պասկևիչ՝ ռուս գեներալ, ով գրավեց Երևանը, Լազարյան՝ հայ դիվանագետ, ով աջակցեց հայերի իրավունքներին։

5. Հայկական մարզ (1828-1840) – Ռուսաստանին միացված Արևելյան Հայաստանի վարչական միավոր, լուծարվեց 1840-ին։

6. «Եկեղեցական կանոնադրություն (Պոլոժենիե)» (1836) – Ռուսական օրենք, որը սահմանափակում էր Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը։

7. Երևանի նահանգ (1849-1917) – Ռուսական կայսրության վարչական միավոր, հայության կենտրոն Արևելյան Հայաստանում։

8. Ելիզավետպոլի նահանգ (1868-1917) – Ռուսական նահանգ, որը ներառում էր Գանձակն ու Արցախը։

9. Հայ կամավորական ջոկատներ (1914-1918) – Հայերից կազմված զինված խմբեր, որոնք կռվում էին Օսմանյան Թուրքիայի դեմ։

10. Հայաստանի ինքնավարության նախագիծ – Հայ ազգային գործիչների ծրագրեր՝ ապահովելու ինքնավարություն Օսմանյան և Ռուսական կայսրություններում։

11. Ճորտատիրություն – Համակարգ, որտեղ գյուղացիները կախված էին հողատերերից, վերացվեց 19-րդ դարում։

ա.Գյուլիստանի պայմանագիր (1813 թ.) կնքվեց Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև՝ ավարտելով 1804-1813 թթ. պատերազմը։ Դրանով Ղարաբաղի, Գյանջայի, Շիրվանի և այլ տարածքներ անցան Ռուսաստանին։

Թուրքմենչայի պայմանագիր (1828 թ.) կնքվեց ևս մեկ ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828 թթ.) ավարտին, որով Արևելյան Հայաստանը՝ Երևանի, Նախիջևանի և Օրդուբադի խանությունները, անցան Ռուսաստանի վերահսկողության տակ։

Նշանակությունը Հայերի համար
Այս պայմանագրերը վերջ դրեցին Պարսկաստանի իշխանությանը Արևելյան Հայաստանում, ինչը թույլ տվեց հայերին ապրել համեմատաբար կայուն պայմաններում։ Ռուսաստանը խթանեց հայերի վերաբնակեցումը նոր միացված տարածքներում՝ նպաստելով հայ բնակչության թվի աճին։

բ.1828-ից հետո Ռուսաստանը խրախուսեց պարսկահայերի վերադարձը, ինչը բերեց բնակչության աճի, տնտեսական վերելքի և հայկական համայնքների ամրապնդման։ Հայերը վերականգնեցին իրենց մշակույթն ու ավանդույթները, սակայն դարձան ռուսական իշխանության վերահսկողության ենթակա։

գ.Ռուսաստանը ցանկանում էր ամրապնդել իր դիրքերը Անդրկովկասում՝ հայերին որպես դաշնակից օգտագործելով։ Օսմանյան Թուրքիան փորձում էր խանգարել հայերի միավորմանը Ռուսաստանի հետ, իսկ Պարսկաստանը ձգտում էր պահպանել իր վերահսկողությունը։ Էջմիածնի կաթողիկոսությունն ազգային առաջնորդության կենտրոնն էր, և մեծ տերությունները փորձում էին այն պահել իրենց ազդեցության տակ։ Այս պայքարը հայության քաղաքական ճակատագրի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ։

1.1836 թվականին Ռուսական կայսրությունը ընդունեց «Եկեղեցական կանոնադրությունը» (Պոլոժենիե), որը սահմանափակեց Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարությունը։ Այս կանոնադրության նպատակը հայ հոգևոր իշխանության վերահսկողության տակ առնելն էր, որպեսզի եկեղեցին չդառնա ազգային ինքնուրույնության կենտրոն։ Կաթողիկոսը կորցրեց իր նախկին լիազորությունների մի մասը, իսկ եկեղեցու գործերը սկսեցին կարգավորվել ռուսական իշխանությունների կողմից։ Կանոնադրությունը թույլ չտվեց հայ եկեղեցուն հանդես գալ որպես ազգային-քաղաքական ուժ, դարձնելով այն կայսրության վարչական կառույցի մի մաս։

2.XIX դարի սկզբից Ռուսական կայսրությունը Արևելյան Հայաստանում հաստատեց գաղութային վարչակարգ՝ հայերին զրկելով քաղաքական ինքնուրույնությունից։ 1828 թվականին ստեղծվեց Հայկական մարզը, սակայն 1840 թվականին այն լուծարվեց, քանի որ Ռուսաստանը չցանկացավ թույլ տալ հայերի վարչական ինքնակառավարումը։ Դրա փոխարեն հաստատվեց ռուսական ուղիղ կառավարում, որը վերացրեց հայ ավանդական կառավարման համակարգերը։ 1836 թվականին ընդունված «Եկեղեցական կանոնադրությունը» նույնպես ցարիզմի գաղութային քաղաքականության մասն էր, քանի որ այն եկեղեցին ենթարկեց ռուսական վերահսկողությանը։ Բացի այդ, իրականացվեց բնակչության վերաբնակեցման քաղաքականություն, ինչը փոխեց տարածաշրջանի ժողովրդագրական պատկերը՝ ամրապնդելով ռուսական ազդեցությունը։

3.1828 թվականին Ռուսաստանի իշխանությունները մերժեցին Հայաստանի ինքնավարության նախագիծը, քանի որ դա հակասում էր նրանց քաղաքական շահերին։ Ռուսաստանը չէր ցանկանում թույլ տալ հայկական պետականության վերականգնում, քանի որ դա կարող էր խարխլել կայսրության վերահսկողությունը Անդրկովկասում։ Ինքնավար Հայաստանի գոյությունը կարող էր Ռուսաստանի համար խնդիրներ ստեղծել Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի հետ հարաբերություններում։ Բացի այդ, կայսրությունն արդեն որդեգրել էր ուղղակի կառավարման քաղաքականություն, ինչը նշանակում էր, որ նա չէր ցանկանում տարածաշրջանում որևէ ինքնուրույն հայկական իշխանություն։ Այսպիսով, Ռուսաստանի կառավարությունը գերադասեց Հայաստանը պահել իր վարչական համակարգի մեջ՝ բացառելով ազգային ինքնավարության հնարավորությունը։

Առաջադրանք 2

Արևմտյան Հայաստանը և Հայկական հարցի միջազգայնացումը/Էջ  86-90 պատմել, էջ 90-ի հարցերին գրավոր պատասխանել/

Ռուս-թուրքական 1877-78թթ պատերազմը, Հայկական հարցի միջազգայնացումը/ Հայոց պատմություն,

• Պատմել 1877-1878թթ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմի ընթացքի մասին:
• Սահմանել ‹‹Հայկական հարց››, ‹‹Արևելյան հարց››հասկացությունները:
• Համադրել Հայկական հարցը Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրում և Բեռլինի կոնգրեսում:
• Փորձիր  ներկայացնել  Հայկական հարցի լուծման քո տարբերակը :
• ‹‹Մկրտիչ Խրիմյան.Երկաթե և թղթե շերեփը››

1.Տրված բառերին ում, ի՞նչ(ը), ինչի՞ն, ինչո՞վ հարցերին պատասխանող լրացումներ ավելացնելով՝ կազմի՛ր բառակապակցություններ:

Սիրել-սիրել մարդուն, սիրել բնությունը, սիրել արտոնյալին, սիրել սրտով
Կտրտել-կտրտել տուփը, կտրտել մսին, կտրտել մկրատով
Մատուցել-մատուցել հաճախորդին, մատուցել ուտեստը, մատուցել սպասողին, մատուցել սպասքով
Մոտեցնել-մոտեցնել նրան, մոտեցնել բարձը, մոտեցնել շենքին, մոտեցնել մեքենայով
Հանգստացնել-հանգստացնել ընկերոջը, հանգստացնել զգանցմունքները, հանգստացնել շանը, հանգստացնել համբերությամբ

The Forest-անտառ

Այս խաղը սարսափ ժանրի խաղ է: Առաջին դեմքով այս խաղը ստեղծվել է կանադական ընկերության կողմից։ Endnight Games-ի սկզբնային ալֆա տարբերակը ստեղծվել էր 2014 թվականին և կցվել Steam ծրագրում, խաղի ամբողջական տարբերակը՝ աշնանը 2018 թվականին։ PlayStation 4 -ում 2019 թվականին խաղ ստեղծողները ինֆորմացիա տվեցին The Forest-ի 2 մասի մասին, որի անունն է Sons of The Forest:

Խաղի ընթացքը
Խաղը նվիրված է կղզու վրա գոյատևմանը։ Խաղի հերոսը, ով կղզու վրա է հայտնվել ավիավթարի արդյունքում, պետք է գտնի ուտելիք և տուն, պաշտպանվի վայրի բնակիչներից, կղզու վրա ապրող ցեղերից, որոնք մարդակեր են ։Սկսվում է օդանավի վթարի հետևանքով պատահական վայրում, որտեղից խաղացողին առաջարկվում է ուսումնասիրել կղզին, փնտրելու իր որդի Թիմմիին, որը գողացվել է անհայտ մարդու կողմից։ Խաղացողը պետք է բացահայտի կարմիր ներկով ներկված մարդու ինքնությունը և մնացած ուղևորների ճակատագիրը ու մի քանի այլ գաղտնիքներ, որոնք կապված են անցյալի այցելուների, մուտանտների ծագման և կղզու կենտրոնում գտնվող մեծ փոսի հետ։ Խաղացողը պետք է դիմադրի բնական գործոններին, փնտրի գոյատևման ռեսուրսներ և պայքարի բնիկների դեմ։ Մարդակերների խաղի հակառակորդները չեն հանդիսանում առանց մտքի «զոմբիներ», դրանք ցեղեր են, որոնք զբաղվում են իրենց գոյատևմամբ և ունեն զարգացած արհեստական ինտելեկտ։ Նրանք կարող են փախչել խաղացողից, հետևել նրան հեռվից՝ պարզելու նրա բազայի գտնվելու վայրը, ստուգել նրա դիմադրողականությունը՝ երբեմն դադարեցնելով հարձակումը վերջին պահին։ Բացի մարդակերներից խաղացողը նաև կպայքարի հրեշանման էակների մի քանի տեսակների դեմ, որոնք երբեմն շրջում են անտառում կամ հայտնվում են երկնակամարի տակ գտնվող քարանձավներում։ Արտադրողականությունը քարանձավներում կարևոր դեր է խաղում պատմության մեջ առաջընթացի համար և առավել վտանգավոր է, քան մակերևույթին շարժվելը, քանի որ քարանձավներում սովորաբար շատ մութ է։ Խաղը հետևում է գլխավոր հերոսի տրամաբանությանը, որը կարող է վատանալ մասնավորապես մարդակերների կողմից ուտելով, բայց այսպես կոչված տրամաբանության համակարգը հիմնականում չի խաղում կարևոր դեր։ Խաղացողին տրվում է բաց աշխարհի ուսումնասիրության հնարավորություն։ Բազմաթիվ տարբերակներով խաղում կան կառավարման համակարգեր, տներ , ծուղակներ և այլ իրեր պատրաստելու հնարավորություններ։ Խաղի ստեղծողները նաև ներդրել են սուզման ու մագլցման տարբերակներ, որոնք թույլ են տալիս բարձրանալ կամ սուզվել։

Սայթի հղումը

Հայոց պատմություն 8/

Հայաստանի ներքին արտաքին իրադրությունը XVII դարի երկրորդ կեսերին,  XVIII դարի առաջին կեսին/Էջ  70-74 պատմել, էջ 74-ի հարցերին/

Խաչատուր Ա Գաղաթացի – Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, ով կարևոր դեր է խաղացել հայ եկեղեցական և քաղաքական կյանքում։
Մահտեսի Մուրադ – Հայ վաճառական և ազգային գործիչ, որն ակտիվորեն մասնակցել է ազատագրական շարժումներին։
Հակոբ Ջուղայեցի – Հայ վաճառական և դիվանագետ, որը ներգրավված էր քաղաքական ծրագրերում։
Իսրայել Օրի – Հայ ազգային-ազատագրական գործիչ, դիվանագետ, որը փորձել է եվրոպական և ռուսական աջակցությամբ ազատագրել Հայաստանը։
Յոհան Վիլհելմ – Պֆալցի դուքս, որի հետ Իսրայել Օրին բանակցություններ էր վարում Հայաստանի ազատագրման հարցով։
Անգեղակոթ – Գյուղ Սյունիքում, որտեղ Դավիթ Բեկը կռվել է օսմանյան զորքերի դեմ։
Պֆալցյան ծրագիր – Իսրայել Օրիի մշակած ծրագիր, ըստ որի՝ հայերի ազատագրումը պետք է իրականացվեր եվրոպական ուժերի օգնությամբ։
Մոսկովյան ծրագիր – Իսրայել Օրիի երկրորդ ծրագիրը, որով նա փորձում էր հայերի ազատագրության հարցում ներգրավել Ռուսաստանին։
Պյոտր I – Ռուսաց կայսր, որի հետ հայ գործիչները փորձել են բանակցել՝ Հայաստանի ազատագրության համար։
Կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյան – Գանձասարի կաթողիկոս, որը մեծ դեր է խաղացել Արցախի պաշտպանության և ինքնավարության գործում։
Ավան և Թարխան հարյուրապետեր – Հայ զորականներ, որոնք Դավիթ Բեկի գլխավորությամբ կռվել են օսմանյան և պարսկական զորքերի դեմ։
Դավիթ Բեկ – Հայկական ազատագրական շարժման առաջնորդ, որը գլխավորել է Սյունիքի ապստամբությունը։
Մխիթար Սպարապետ – Դավիթ Բեկի աջակիցը, որը նրա մահից հետո շարունակել է պայքարը։
Տեր Ավետիս – Հայ հոգևորական, որը մասնակցել է ազատագրական պայքարին։
Հալիձոր – Սյունիքի կարևոր ամրոց, որը Դավիթ Բեկի գլխավոր ռազմական կենտրոններից էր։
Սղնախներ – Ամրացված գյուղեր կամ ամրոցներ, որտեղ հայերը պայքարել են օտար զավթիչների դեմ։

ա.XVI-XVII դարերում Հայաստանը չուներ անկախ պետություն, և հայոց եկեղեցին դարձավ միակ ազգային կառույցը, որը կարող էր ղեկավարել ազատագրական շարժումը։ Եկեղեցին մեծ հեղինակություն ուներ ժողովրդի շրջանում, իսկ Էջմիածինն ու Գանձասարը ոչ միայն հոգևոր, այլև քաղաքական կենտրոններ էին։ Հայոց կաթողիկոսներն ու հոգևորականները արտաքին կապեր ունեին Եվրոպայի և Ռուսաստանի հետ՝ փորձելով ապահովել օտար տերությունների աջակցությունը։ Բացի այդ, եկեղեցին մասնակցում էր զինված պայքարին՝ կազմակերպելով ռազմական խմբեր, իսկ որոշ հոգևորականներ անձամբ ներգրավվում էին ազատագրական մարտերին։

բ.Հայ ազատագրական շարժման առաջնորդները Հայաստանի ազատագրության հարցում հույսները կապում էին Արևմտյան Եվրոպայի հետ, քանի որ եվրոպական երկրները հակամարտության մեջ էին Օսմանյան կայսրության հետ, և հայերը փորձում էին օգտվել այդ հակամարտությունից։ Եվրոպայում դեռևս ուժեղ էր խաչակրաց գաղափարը, և հայերը ներկայացնում էին իրենց պայքարը որպես քրիստոնեության պաշտպանություն։ Հայ վաճառականները լայն կապեր ունեին Եվրոպայում, ինչը նպաստում էր հայկական հարցի բարձրացմանը։ Բացի այդ, եվրոպական տերությունները ձգտում էին ընդլայնել իրենց ազդեցությունը Արևելքում, և հայ գործիչները փորձում էին օգտագործել այս հնարավորությունը Հայաստանի ազատագրման համար։

գ.Իսրայել Օրին մշակել էր երկու ծրագիր՝ «Պֆալցյան» և «Մոսկովյան»։ «Պֆալցյան ծրագիրը» ենթադրում էր, որ եվրոպական երկրները կաջակցեն Հայաստանի ազատագրմանը, սակայն դա անիրատեսական էր, քանի որ եվրոպական տերությունները զբաղված էին իրենց ներքին խնդիրներով և առաջնային չէին համարում Հայաստանի հարցը։ Մինչդեռ «Մոսկովյան ծրագիրը» ավելի իրատեսական էր, քանի որ Ռուսաստանը հետաքրքրված էր Կովկասով և ցանկանում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում։ Պյոտր I-ի օրոք Ռուսաստանը նույնիսկ արշավեց դեպի Կովկաս, սակայն հետո հետ քաշվեց, ինչի հետևանքով հայերը մնացին անպաշտպան։ Եվրոպական երկրները ցանկանում էին թուլացնել Օսմանյան կայսրությունը, բայց նրանց առաջնային շահերը Կենտրոնական Եվրոպայում էին։ Ռուսաստանը, իր հերթին, ձգտում էր ամրապնդել դիրքերը Կովկասում՝ օգտագործելով հայերի աջակցությունը։

1.Արցախում և Սյունիքում ստեղծված սղնախները (բնական ու ամրացված տեղանքներ) կարևոր դեր էին խաղում պաշտպանական համակարգում։ Դրանք ապահովում էին բնակչության պաշտպանության և ինքնապաշտպանության համար անհրաժեշտ պայմանները։ Սղնախները նպաստում էին հակառակորդի առաջխաղացման դանդաղեցմանը, քանի որ բարձունքներում կառուցված ամրությունները դժվար հաղթահարելի էին։ Դրանք ծառայում էին նաև որպես զորքերի կենտրոնացման վայրեր, որտեղ հայ ապստամբները կազմակերպում էին դիմադրություն։ Սղնախների ստեղծման նպատակը պարսկական և օսմանյան զորքերի դեմ պաշտպանությունը և հայերի ռազմական ինքնուրույնության ամրապնդումն էր։

2.Արցախի և Սյունիքի ազատագրական շարժումները չհասան վերջնական հաջողության մի քանի պատճառներով։ Նախ, բացակայում էր արտաքին աջակցությունը, քանի որ եվրոպական տերությունները միայն խոստումներ էին տալիս, բայց գործուն աջակցություն չէին ցուցաբերում։ Ռուսաստանն էլ, չնայած սկզբնական հետաքրքրությանը, հետագայում դադարեց ակտիվորեն միջամտել։ Բացի այդ, հայ ապստամբները չէին կարողանում երկարատև դիմագրավել պարսկական և օսմանյան հզոր զորքերին, քանի որ չունեին բավարար թվով զինված ուժեր և ռազմավարական ռեսուրսներ։ Ներքին քաղաքական ու ռազմական կազմակերպվածության պակասը, ինչպես նաև օսմանյան ու պարսկական բանակների կրկնվող արշավները, թուլացրեցին շարժումը, ինչի հետևանքով այն չհասավ իր նպատակին։

3.Պարսկաստանի շահ Թահմասպ II-ի կողմից Դավիթ Բեկի իշխանության ճանաչումը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ պարսիկները ցանկանում էին ստանալ հայերի աջակցությունը օսմանցիների դեմ պայքարում։ Այդ շրջանում Պարսկաստանը թուլացած էր, և Թահմասպ II-ը փորձում էր հայերին դարձնել դաշնակիցներ, որպեսզի օգտագործի նրանց ռազմական ներուժը։ Դրամ հատելու իրավունքը Դավիթ Բեկին տրվեց որպես իշխանության ճանաչման խորհրդանիշ, ինչը նաև նշանակում էր, որ հայերը որոշակի ինքնավարություն էին ստանում պարսիկների կողմից։ Սա պարսիկների կողմից քաղաքական քայլ էր՝ հայերին իրենց կողմ գրավելու և նրանց միջոցով Կովկասում դիրքերը պահպանելու համար։

Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:

Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,―
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:

Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
Ինչ-որ մեկի սրտում բացված- վերք է կարծես այս կյանքը մի.
Եվ ո՞ւմ համար- էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի
Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:

Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…

Ու էլ ամե’ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա’չքս հեռուն.
Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…

1. Ինչպիսին է Կարս քաղաքը, ներկայացրո՛ւ քո բառերով, բայց Չարենցի նկարագրությամբ: 
Կարսը հին բարձր ու կապույտ երկինք ունեցող այգինների մեջ թաղված գեղեցիկ քաղաք է:
2. Դուրս բեր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր բառարանի օգնությամբ: 

տաղտկալի — ձանձրալի

վտարանդի — հայրենիքը թողած
3. Բացատրի՛ր այս քառատողը. 
Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…
Այս քառյակը ցույց է տալիս որ Չարենցի թողած աշխարհի խնդությունը ու բարիքները սիրահարված ու նվիրված իր հայրենիքին որոշել էր գնալ իր երազների հետևից փրկելու իր հայրենակիցների հոգիները մոռացումից:
4. Ի՞նչ տրամադրություն է արտահայտում բանաստեղծությունը: 
Իմ կարծիքով տխրություն և ճանապարը իրականացնելու իր երազանքները:
5. Բացատրի՛ր վերնագիրը: 

6. Բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ 
Կարինե Քոթանճյանը իմ հասկացությամբ Չարենցի սերն է:
7. Գրի՛ր շարադրություն ,,Դեպի երկինք պիտի գնամ հին ու աստղային երազների ճանապարհով…,, վերնագրով:

1. Զույգ նախադասությունները միացրո՛ւ, մեկ բարդ նախադասություն դարձրո՛ւ ` քանի ձևով կարող ես:

Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների: Դրանք տանում են դեպի այգիները:-Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների և, դրանք տանում են դեպի այգիները:-Փողոցի ծայրը բաժանվում է նեղ ճանապարհների, քանի որ դրանք տանում են դեպի այգիները:

Զրույցը լռում էր: Նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, որպեսզի նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, քանի որ նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր, որովհետև նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:-Զրույցը լռում էր և նրանք լսում էին ջրերի ձայնը:

Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ: Քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:-Գուցե այդպիսին է եղել աշխարհը այն ժամանակ, երբ քարածուխի հսկա շերտեր են գոյացել և շերտերի վրա պահել վաղուց անհետացած բույսերի ու սողունների հետքեր:

Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց: Մեկը հետևում է իրեն:-Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, որ մեկը հետևում է իրեն:-
Վեր բարձրանալիս որսորդը զգաց, ինչպես է մեկը հետևում է իրեն:-

 Անունը Ծիրանի տափ է: Ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ:- Անունը Ծիրանի տափ է, բայց ծիրանի ոչ մի ծառ չկա այնտեղ: 

ժամանակին հսկաներ են ապրել: Իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:-ժամանակին հսկաներ են ապրել, և իհարկե, այդ ձորերը նրանց համար առուներ են եղել:

Շինականին քարափի գլխի հովը դուր եկավ: Կալին կալսածը հեշտ կլիներ քամուն տալ:

Ես ուրախ կլինեմ: Ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, եթե ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, երբ ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, քանի որ ամեն ինչ կկարգավորվի:-Ես ուրախ կլինեմ, որովհետև ամեն ինչ կկարգավորվի:

Դու քաջ ես ու անձնվեր: Դու կարդարացնես մեր հույսերը:-Դու քաջ ես ու անձնվեր և դու կարդարացնես մեր հույսերը: 
 
Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում: Դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:-Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում, և դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:

2. Ըստ տրված կաղապարների`նախադասություններ կազմի´ր: Բարդ համադասակա՞ն, թե՞ստորադասական նախադասություններ ստացվեցին:

Նա որոշեց դա անել, և առաջինը ինձ ասաց:

Պառկած էր գետնին, ու տեսավ նրանց:

Պետք է մեր ասածները մինչև վաղը ցերեկ արած լինի, կամ էլ նրան չեք տեսնի:

Ե՛վ նա է խելագարվել, և՛ նրա ընկերները:
Ո՛չ ես էի դա ուզում անել, ո՛չ նա:
Թե՛ եղբայրդ էր ուզում, թե՛ քույրդ:
Կամ ձեզ խելոք պահեք, կամ չենք գնա ձեր ուզած տեղը:

Մեզ միացիր, թե՞ վախեցար:

Բնության մեջ մեխանիկական շարժումները խիստ բազմազան են: Դրանցում իրենց յուրահատկությամբ առանձնանում են տատանողական շարժումները կամ մեխանիկական տատանումնները:

Տատանումները շարժումներ են, որոնք կատարվում են հերթականորեն՝ հակադիր ուղղություններով: Տատանումներն ունեն բնորոշ հատկություն՝ կրկնելիություն:

Այն ամենափոքր ժամանակամիջոցը, որի ընթացքում տատանումները կրկնվում են, կոչվում է տատանման պարբերություն (T) :

Տատանումների պարբերությունը մեկ լրիվ տատանում կատարելու համար անհրաժեշտ ժամանակամիջոցն է։T=tn

Տատանումների պարբերությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է  t ժամանակը բաժանել այդ ընթացքում կատարված տատանումների n թվի վրա.

Տատանումների պարբերությունը չափվում է ժամանակի միավորներով` վայրկյաններով, րոպեներով և այլն։

Տատանումների հաճախությունը մեկ վայրկյանում կատարվող տատանումների թիվն է։ 

Ուշադրություն

Միավորների ՄՀ-ում հաճախության չափման միավոր է ընդունված մեկ հերցը (1 Հց)` գերմանացի ֆիզիկոս Հ. Հերցի պատվին (1857−1894 թթ.)։Տատանումների հաճախությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է տատանումների n թիվը բաժանել այն ժամանակի վրա, որի ընթացքում այդ տատանումները տեղի են ունեցել` ν=nt

Տատանումների T  պարբերության և ν հաճախության համար ճիշտ են այն բոլոր բանաձևերը`

T=1ν և ν=1T

Տատանումների լայնույթն այն առավելագույն հեռավորությունն է, որի չափով իր հավասարակշռության դիրքից կարողանում է հեռանալ տատանվող մարմինը։ 

Ուշադրություն

Տատանումների լայնույթը չափվում է երկարության միավորներով` մետրով, սանտիմետրով և այլն։

Օրինակ

Տատանողական շարժումը դիտարկենք թելավոր և զսպանակավոր ճոճանակների օրինակներով։

Մաթեմատիկական (թելավոր) ճոճանակը բաղկացած է l երկարությամբ բարակ թեթև թելից, որից կախված m զանգվածով գնդիկը։ Եթե գնդիկը, հավասարակշռության դիրքից հանելով, մի կողմ շեղենք ու բաց թողնենք, այն կսկսի տատանվել, այսինքն կրկնվող շարժումներ կատարել` պարբերաբար անցնելով հավասարակշռության դիրքով։

Զսպանակավոր ճոճանակը k կոշտությամբ անկշիռ զսպանակից կախված m զանգվածով բեռ է և ի վիճակի է տատանվել զսպանակի առաձգականության ուժի շնորհիվ։ 

Մաթեմատիկական և զսպանակավոր ճոճանակների տատանումները, որոնք քննարկվել  են նախորդ պարագրաֆներում, կոչվում են ազատ:

Ազատ տատանումները տեղի են ունենում «ինքնաբերաբար», առանց արտաքին, պարբերաբար փոփոխվող ուժերի ազդեցության:

Տատանումների գրաֆիկի ձևի մասին կարելի է դատել՝ կատարելով հետևյալ փորձը.

Այն տատանումները, որոնք կատարվում են համակարգում գործող ներքին ուժերի շնորհիվ, անվանում են ազատ տատանումներ:

Եթե ներքին ուժերի թվում կան նաև շփման կամ դիմադրության ուժեր, ապա տատանումների լայնույթն աստիճանաբար փոքրանում է:

Այն տատանումները, որոնց լայնույթն աստիճանաբար փոքրանում է, անվանում են մարող տատանումներ: Ազատ տատանումները շփման և դիմադրության ուժերի առկայությամբ մարող են լինում: Oրինակ, մաթեմատիկական ճոճանակում Երկրի ձգողության ուժը դանդաղեցնում է գնդիկին նրա բարձրանալու ժամանակ, բայց իջնելիս արագացնում է: Հարկ է  նշել, որ շփման ուժը ոչ միայն բարձրանալիս է դանդաղեցնում գնդիկի շարժումը, այլ նաև իջնելիս:

Դիմադրության և շփման ուժերը միշտ գոյություն ունեն: Չմարող, այսինքն այնպիսի տատանումներ, որոնց լայնույթն աստիճանաբար չփոքրանա ստանալու համար, պետք է որ համակարգի վրա ազդի պարբերաբար փոխազդող ուժ:

Այն տատանումները, որոնք կատարվում են արտաքին պարբերաբար փոփոխվող ուժի առկայությամբ, անվանում են հարկադրական տատանումներ:             Մաթեմատիկական (կամ զսպանակավոր) ճոճանակի տատանումներն օդի դիմադրության պատճառով մարող բնույթ են կրում. դրանց լայնույթն աստիճանաբար նվազում է, և, ի վերջո, ճոճանակը կանգ է առնում: Սակայն, եթե օդի դիմադրությունը փոքր է, ապա փոքր ժամանակահատվածներում այն կարելի է հաշվի չառնել: Այս դեպքում ճոճանակի նկատմամբ կարելի է կիրառել էներգիայի պահպանման օրենքը:

Օրինակ

Երբ մաթեմատիկական ճոճանակը հանում են հավասարակշռության վիճակից, այդպիսով նրան հաղորդում են որոշակի E պոտենցիալ էներգիա: Երբ ճոճանակը, թափ առնելով շրջանի աղեղով, սրընթաց ցած է իջնում (դեպի հավասարակշռության դիրքը), նրա պոտենցիալ էներգիան նվազում է, իսկ կինետիկը` աճում: Միջին դիրքում E կինետիկ էներգիան առավելագույնն է, իսկ պոտենցիալը` նվազագույնը (հավասար է զրոյի):

Օրինակ

Այն բանից հետո, երբ ճոճանակը իներցիայով շարունակի հեռանալ հավասարակշռության դիրքից, նրա կինետիկ էներգիան կսկսի նվազել, իսկ պոտենցիալը` աճել: Եզրային դիրքում ճոճանակի պոտենցիալ էներգիան կհասնի իր առավելագույն արժեքին, իսկ կինետիկ էներգիան կվերածվի զրոյի: Այնուհետև այս ամենը կկրկնվի հակառակ հաջորդականությամբ: Այսինքն, տատանումների ընթացքում նրա պոտենցիալ էներգիան պարբերաբար փոխակերպվում է կինետիկ էներգիայի, իսկ կինետիկ էներգիան` պոտենցիալի. Eպ→Eկ→Eպ→Eկ…

Ուշադրություն

Այս էներգիաներից յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին փոփոխվում է, սակայն դրանց գումարը (այսինքն` \(E լրիվ)\ մեխանիկական էներգիան) շփման և դիմադրության ուժերի բացակայության դեպքում մնում է անփոփոխ:

Այդ ուժերի առկայությամբ պոտենցիալ և կինետիկ էներգիաների հաջորդական փոխակերպումներից ամեն մեկի ընթացքում լրիվ մեխանիկական էներգիայի որոշ կորուստ է լինում:

Միջավայր. C++-ը կոմպիլացվող լեզու է, աշխատում է համակարգի մակարդակում, իսկ JavaScript-ը ինտերպրետացվող լեզու է՝ աշխատում է հիմնականում բրաուզերներում կամ Node.js-ում:

Տիպավորում. C++-ը ուժեղ տիպավորված լեզու է, իսկ JavaScript-ը թույլ տիպավորված է:

Օբյեկտ oriented ծրագրավորում. C++-ը դասերի և օբյեկտների վրա հիմնված լեզու է, JavaScript-ը օգտագործում է պրոտոտիպի վրա հիմնված ժառանգություն:

Հիշողություն. C++-ը պահանջում է հիշողության մանուալ կառավարում, իսկ JavaScript-ը ունի ավտոմատ garbage collection:

Կատարողականություն. C++-ը բարձր կատարողականություն ունի, JavaScript-ը նախատեսված չէ ծանր հաշվարկների համար, բայց կարող է գործել նաև սերվերներում:

Կիրառում. C++-ը օգտագործվում է համակարգային ծրագրերի և խաղերի մեջ, JavaScript-ը՝ վեբ ծրագրավորման համար:

Մենք մարտի 19-ին գնացել էինք Չարենցի տուն-թանգարան քանի որ անցնում ենք Չարենց: Թանգարանը երեք հարկանի էր քանի որ դեռ Չարենցի ժամանակներում այն շենք էր եղել որտեղ Չարենցը իր կյանքի վերջում ապրում էր: Այդ բնակարանը պահպանել էին և այնտեղ բերել էին նրա այն իրերը որոնք պահպանվել են իր մահից հետո: Թանգարանի առաջին հարկում հիմնականում նմուշներ էին որոնք նա բերել իր ճամփորդություններից դեպի Եվրոպա: Երկրորդ հարկը ավելի հետաքրքիր էր այնտեղ կաին նրա առաջին գրքերը, նկարներ, այդ հարկում պատմում էին նրա կյանքի մասին: Երրորդ հարկում էլ նրա բնակարանն էր: Դա նույնպես հետաքրքիր էր: Խոհանոցն ու լոգասենյակը չէին պահպանելվել: Ինձ դուր եկավ այդ տուն թանգարանը:

Դասարանական առաջադրանքներ՝  134-ա,գ,ե;135-ա,գ,ե; 137-ա,գ,ե;138-ա,գ;

A)2x₁+2x₂=2(x₁+x₂)

x₁+x₂=7

2*7=14

G)x₁²+x₂²+2x₁x₂=(x₁+x₂)²+2x₁x₂

(x₁+x₂)²+2x₁x₂

49+8=57

E)3x₁+3x₂-7x₁x₂=3(x₁+x₂)-28

21-28=-7

A)x₁²+x₂²-3x₁x₂=(x₁+x₂)²-125/8=25-125/8=75/8=9 3/8

G)6x₁²x₂+6x₁x₂²=