Էդգար Ալեքսանյանի ուսումնական բլոգ

Փոխադարձ դերանունները ցույց են տալիս փոխադարձ հարաբերությամբ միմյանց հետ կապված առարկաներ կամ անձեր՝ առանց դրանք անվանելու:
Փոխադարձ դերանուններն են՝ իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

1. Ընդգծի՛ր փոխադարձ դերանունները, որոշի՛ր դրանց հոլովը:
Մեզ կյանքը նետեց միմյանցից-բացառական հեռու:
Մենք չուզեցինք մեկմեկու- կանչել:
Ընտանիքի անդամները հպարտանում էին իրարով-գործնական:

Հարցական դերանունները արտահայտում են հարցում :
Միայն ո՞վ դերանունն է, որ գոյականից տարբեր հոլովում ունի: Նայի՛ր հոլովման աղյուսակին և ասա ինչով է տարբերվում գոյականի հոլովումից:
Ուղղ. ո՞վ
Սեռ. ո՞ւմ
Տր.  ո՞ւմ
Հայց. ո՞ւմ
Բաց. ո՞ւմից
Գործ. ո՞ւմով

Գրի՛ր ո՞վ դերանվան հոգնակին:

ովքեր
Գրի՛ր ե՞րբ դերանվան սեռական և բացառական հոլովները:

Գրի՛ր ո՞ր դերանվան հոգնակին:

Ո՞վ կլուծի այս հարցը: Գրի՛ր ո՞վ հարցական դերանվան պաշտոնը:

Քո ուզածն ի՞նչ է : Գտի՛ր նախադասության ստորոգյալը:

Հարցական դերանունները արտասանվում են հարցական առոգանությամբ և կազմում են հարցական նախադասություններ: Հարցական դերանունների վերջին ձայնավորի վրա դրվում է հարցական նշան՝ ո՞վ, ե՞րբ ինչպիսի՞ և այլն: Բացառություն են ի՞նչը, ո՞րը, քանի՞երորդ, ո՞րերորդ, քանի՞սը: 
2. Կետադրի՛ր նախադասությունները, ընդգծի՛ր հարցական դերանունները:
Ինչու են քանդվում մարդկանց իրար միացնող կամուրջները:
Ինչից փշրվեց այն կարևոր թելը որ պահում էր մեզ:
Ով կհասկանա ինձ:
Դու կռվել ես նրա հետ, ինչի համար:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասության կապը, հարաբերվելը մյուսին:
Օր՝. Ինչ աղբյուրից մարդ ջուր խմի, էն աղբյուրը քար չի գցի:
Ով աշխատի, նա կուտի:
Հարաբերական դերանունները հոլովվում են հարցական դերանունների պես և նախադասության մեջ կատարում են նույն պաշտոնները, ինչ որ հարցականները:

Հնչում են օրերը, կանչում են,

Օրերը – կարմիր ու բոսոր.

Օրերը ղողանջ ու հնչյուն են,

Զնգում են՝ հրե ու հզոր: 

Ու սիրտս զնգում է, զնգում է,

Թռչում է՝ կրակ է ու բոց.

Լսո՞ւմ ես սրտի իմ զնգունը, 

Լսո՞ւմ ես, լսո՞ւմ ես, թե ոչ… 

Կրա՛կ կա սրտիս մեջ, կրա՛կ կա,

Հրդեհ է՝ վառվում է հրկեզ.

Ալիքը, կուզեմ, որ արա՛գ գա – 

Անդարձ է կարոտը երգիս: 

Կուզեմ, որ կյանքի մեջ գալիք այն 

Երգերս զնգան ու հնչեն 

– Կուզեմ, որ լսե, ա՜խ, գալիքը 

Երգերս այս վառ ու հնչեղ…

1. Բացատրի՛ր բառերը՝ բոսոր- արյան գույնի,ղողանջ-Մետաղյա կամ ապակյա առարկայի թրթռուն ձայն՝ հնչյուն, հրե-կրակի, բոց-Այրվող, գալիք-ապագա։ 

2. Ի՞նչ գույն է փոխանցում բանաստեղծությունը։ Դո՛ւրս գրիր գույն արտահայտող բառերը։ 

Օրերը – կարմիր ու բոսոր

Թռչում է՝ կրակ է ու բոց.

Նարնջագույն կարմիր ու արյունի գույնի։

3. Ի՞նչ տրամադրություն, զգացում է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

ինձ թվում է մարդու կյանքի մի մասը։

4. Փորձ՛ր մեկնաբանել բանաստեղծությունը։ 

Դասարանական առաջադրանքներ՝  240; 242; 244; 246-ա,գ

240. Քանի՞ տարրից է բաղկացած հետևյալ բազմությունների հատումը
     ա) աշխարհի բոլոր չորքոտանի կենդանիների ու ձկների,
241. {}
     բ) հայերի և շախմատի աշխարհի չեմպիոնների,
242. Տիգրան Պետրոսյան
243. {1}
     գ) երկնիշ բնական թվերի և 7ով սկսվող բնական թվերի,
244. 10
245. {70,71,72,73,74,75,76,77,78,79}
     դ) 2015 թվականին ծնվածների և փետրվարի 29ին ծնվածների,
246. 0
     ե) զույգ թվերի և պարզ թվերի,
247. 2
     զ) բնական թվերի և ամբողջ թվերի
248. անվերջ

242․Դիցուք, A ն չորքոտանի կենդանիների տեսակների բազմությունն է, իսկ B ն՝
սողունների տեսակների։ Պատկերեք այդ բազմություններն ու դասավորեք
այնտեղ օձերին, կոկորդիլոսներին, ոչխարներին։

244. Դիցուք, A = { 1, − 1, 0, 2 / 3} , B = { 7, 0,− 1, 2 _ 3,5 _ 8} :
     ա) գրեք A ∩ B և A ∪ B բազմությունները,
     բ) գրեք այն տարրերը, որոնք կան Aում, բայց չկան Bում

251.253.255

Այո որովհետև նույն գծի վրա են և 90-աստիծանի վրա են կիսված

Չկան որովհետև զուգահեռ չեն

Դասարանական առաջադրանքներ՝  228; 230; 231; 234-ա,գ,ե; 235-ա,գ; 237

228. Մաթեմյանների ընտանիքը գրեթե ամեն ամառ հանգստանում է Սյունիքի
     մարզի Կապան քաղաքում՝ բացառությամբ 2015 և 2017 թվականների, երբ
     հանգստացել են Վանաձորում, և 2020ի, երբ Հրազդանում էին։ Նշե՛ք այն
     քաղաքների բազմությունը, որտեղ հանգստացել է Մաթեմյանների ընտանիքը։
     Քանի՞ տարր ունի այդ բազմությունը։

A={2016,2018,2019}=3 տարր

230. Գրե՛ք 50ից փոքր պարզ թվերի բազմությունը և հաշվե՛ք այդ բազմության
     տարրերի քանակը։

A={2,5,7,11,13,17,19,23,29,31,37,41,47,49}=13 տարր

231. Գրե՛ք Հայաստանի Հանրապետության այն մարզերի բազմությունը, որոնց
     ան վանումը սկսվում է բաղաձայնով

A={Գեղարքունիք,Կոտայք,Շիրակ,Սյունիք,Վայոց ձոր,Տավուշ}

234. Բազմությո՞ւն է արդյոք.
     ա) { 1, 2, 5, 8 } այո

գ) { a, ա, b, բ, Բ } ոչ

ե) {ա, բ, գ, . . . օ, ֆ} այո

235. Դպրոցում նախորդ տարվա «Գիտելիքի փառատոն» մրցույթին հաղթել են
     Անին, Դուբին, Ռուբենը, Հասմիկը, Դերենիկը և Էլենը։ Այս տարվա մրցույթին
     հաղթեցին Անին, Տիգրանը, Դուբին, Իռենը։
     ա) Գրե՛ք նախորդ տարվա հաղթողների բազմությունը և այս տարվա հաղ
     թողների բազմությունը

A={Անին, Դուբին, Ռուբենը, Հասմիկը, Դերենիկը, Էլենը}

B={Անին, Տիգրանը, Դուբին, Իռեն}

գ) Քանի՞ տարր է գտնվում ինչպես նա
խորդ, այնպես էլ այս տարվա հաղ թող
ների բազ մությունում։

10 տարր

237. Խանութի արկղում կա որոշակի քանակությամբ խնձոր: Առաջին երկու հա
     ճախորդները գնեցին խնձորի համապատասխանաբար 2/5 մասն ու 20 %ը:
     Երրորդ հաճախորդը գնեց մնացած խնձորների 40 %ը, և խանութում մնաց
     6 խնձոր: Քանի՞ խնձոր կար արկղում

2/5=40%

100-20-40=40

3/5=100%

x=40

1․Քորդավորներից՝ նշտարիկի արտաքին և ներքին կառուցվածքը․

2․Տափակ որդերի ներքին կառուցվածք և բազմացում․

3․Կլոր որդերից՝ ասկարիդի ներքին կառուցվածքը և բազմացումը․

4․Էխինակոկի բազմացումը և ինչ վնաս է հասցնում մարդու օրգանիզմին․

5․Օղակաձև որդերից՝ անձրևորդերի արտաքին և ներքին կառուցվածք և բազմացումը․

6․Անձրևորդերը և կալիփորնիական որդերը ինչ կարևոր դեր են կատարում գյուղատնտեսության մեջ․

7․Բլոգային աշխատանքները․

1.Հաշվե՛ք նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները(Mr):

Н2О=1×2+16=18

 Al2O3=27×2+16×3=102

С6Н6=12×6+1×6=78

Na2SO4=23×2+32+16×4=142

С12Н22О11=12×12+1×22+16×11=230

2. Հաշվե՛ք նյութերի բաղադրության մեջ առկա տարրերի զանգվածային բաժինը:

CO

12+16=28

W(C)=1×12/28×100%=42.85

W(O)=1X16/28X100%=57.15

Al₂O₃

27×2+16×3=102

W(Al)=2×27/102×100%=52.95

W(O)=3×16/102×100%=47.05

SO₃

32+16×3=80

W(S)=1×32/80×100%=40

W(O)=3×16/80×100%=60

Փորձ. Ջրածնի ստացում.

.Հաշվե՛ք նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները(Mr):

Նատրիումի նիտրատ NaNO₃=23+14+16×3=85

Կալցիումի կարբոնատ CaCO₃=40+12+16×3=100

2. Գրե՛ք նյութի քիմիական բանաձևը, եթե հայտնի է, որ դրա բաղադրության մեջ առկա են կալցիումի մեկ, ածխածնի մեկ և թթվածնի երեք ատոմ:

CaCO₃

3. Հաշվե՛ք CO₂-ի բաղադրության մեջ առկա ածխածին տարրերի զանգվածային բաժինը: (օգտվելով հետևյալ բանաձևից)

Սովորե՛լ

Քիմիական բանաձևերից օգտվելով՝ կարելի է հաշվել նյութի բաղադրության մեջ առկա տարրերի զանգվածային բաժինները:

Զանգվածային բաժինը նշանակվում է « (օմեգա) հունական տառով:

Զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածի ու ինդեքսի արտադրյալը հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի որ մասն է կազմում:

որտեղ w տարրի զանգվածային բաժինն է, Ar — տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը,

a–ն՝ տարրի ատոմների թիվը նյութի մոլեկուլում,

Mr–ը՝ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը:

Զանգվածային բաժինն արտահայտվում է հասարակ տոկոսներով։

Օրինակ’ հաշվենք ջրի մոլեկուլում տարրերի զանգվածային բաժինները: Քիմիական բանաձևից օգտվելով՝ որոշում ենք ջրի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

Պատասխանը տոկոսներով արտահայտելու նպատակով ստացած թիվը բազմապատկում ենք 100–ով.

Գրե՛ք շարադրություն այս վերնագրերից մեկով՝

• Գործն է անմահ, լավ իմացե՛ք,
• Մենք ամենքս հյուր ենք կյանքում,
• Ականջ արեք, մի բան պատմեմ…,
• Ամեն ինչ անցողիկ է…։

1. Տրված բառերից առանձնացրո՛ւ գոյականներ, ածականներ, թվականներ, բայեր։

Կառուցել, իսկ, երեքական, ես, արագ, հավանաբար, շենք, օ՜ֆ, ոչ ոք, զրուցել, շինարարական, հանելուկ, բոլորը, երրորդ, տեղ-տեղ, մասին, և, փայտաշեն, առավոտյան, որովհետև, գուցե, տաղավար, ո՛չ, խառնել, ջա՜ն, երեք հարյուր երեսուներկու, մեջ, հոյակապ, բացի, հեյ-հե՜յ:

Գոյական-շենք, հանելուկ, տաղավար:

Ածական-շինարարական, փայտաշեն, հոյակապ:

Թվական-երեքական, երրորդ, երեք հարյուր երեսուներկու

Բայ-Կառուցել, զրուցել, խառնել:

2. Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:

Ոչ ոք (իմանալ), թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:

Ոչ ոք չիմացավ, թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:

Ոչ մեկը (փորձել) հակաճառել, նա այնքա˜ն բարկացած էր:

Ոչ մեկը չփորձեց հակաճառել, նա այնքա˜ն բարկացած էր:

Բոլոր (ճանապարհորդները) մի տեղ (տանել) :

Բոլոր ճանապարհորդներին մի տեղ էին տարել:

Բոլորը (հրավիրվել) կիրակի օրվա հավաքին:

Բոլորը հրավիրվել էին կիրակի օրվա հավաքին:

Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) հրապարակ (լցվել):

Կարծես թե ամբողջ քաղաքը հրապարակ լցվեց:

Ամբողջը (դառնալ) կրակի բաժին:

Ամբողջը դարձավ կրակի բաժին:

3.Փորձի՛ր պատասխանել:

ա) ով ե՛րբ է ասում «ես»,

բ) ով ո՛ւմ է ասում «դու»,

գ) ո՛ւմ մասին է ասում «նա»:

4. . Հարցերին պատասխանի՛ր:

Ո՞ր առարկային ենք ասում «սա», որին՝ «դա», որին՝  «նա»:

«սա»-մեզ մոտիկ գտնվող առարկային

«դա»-մեզնից հեռու գտնվող առարկային

«նա»-մարդուն

Ո՞ր բաժակի մասին ենք ասում՝ «այս բաժակը», որի մասին՝ «այդ բաժակը», որի մասին՝ «այն բաժակը»: